على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1620
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
الكلاب : او در ميان سگان بمنزلهء رئيس است در ميان قوم . رائش ( r ec ) ا . ع . تير با پر . و ميانجى ميان پاره دهنده و پاره گيرنده . و الحارث الرائش : يكى از پادشاهان يمن . رائض ( r ez ) ص . ع . رام و دست آموز . ج : راضة و رواض . رائطة ( r etat ) ا . ع . چادر يك لخت كه زنان بر سر افگنند . رائع ( r e ' ) ص . ع . زياد . و زياد شونده و بركت كننده . و گوالنده و خوب روى . و مشغول كننده . و بشگفت آورنده كسى را از حسن و جمال . ج : ارواع و روع . و فرس رائع : اسب نيكو و تيز گام . رائع ( r e ' ) ا . ع . جائى در بيرون شهر مدينه . رائعة ( r eat ) ا . ع . موضعى در مكه كه گويند قبر آمنة مادر آن حضرت صلى اللّه عليه و آله در آنجاست . رائغ ( r eq ) ص . ع . طريق رائغ راه مايل و كج . و نيز رائغ : كسى كه در پنهانى گريزد . و محيل مانند روباه . و كسى كه جهة صيد روباه كمين كند . رائف ( r ef ) ص . ع . مرد مهربان و يا سخت و بسيار مهربان . رائق ( r eq ) ص . ع . خالص و بىآميغ . و آنچه ناشتا خورده شود از آب و طعام و جز آن . و مرد تهيدست . و آنكه بر ناشتا باشد . يق : اتيته رائقا لم اطعم شيئا اى على الريق . و خبز رائق : نان بىنان خورش . و نيز رائق : خوب روى . و شگفتانگيز . ج : روق و روقة . رايكا ( r yek ) ا . پ . ريكا و محبوب و مطلوب و معشوق . رايگان ( r yg n ) ا و ص . پ . راهگان و هر چيز كه در راه يابند . و هر چيز مفت و چلمله كه آن را عوض و بدلى نبايد داد . و هر چيز بىمايه و بىزحمت و بىتحمل و بلا عوض و مفت و بدون خريدارى . و هر چيز كه بيرنج و محنت بدست آيد . و هر چيز عبث و باطل . و رايگان رفته : خون ريخته شدهء از روى عدم عقوبت و سياست . رائل ( r el ) ا . ع . چكان از هر چيزى . و هر چيز كه قطره قطره بريزد . و نيز رائل : دندان زائد . ج : روائل . رائل ( r el ) ص . ع . در مبالغه گويند : روال رائل : آب دهان ستور كه از جهة بسيارى ريزان باشد . رائم ( r em ) ص . ع . ماده شتر مهربان بر بچهء خود و بر پوست بچه شتر كه آن را آگنده بكاه كنند جهة تسلى شتر ماده . رائمة ( r emat ) ص . ع . ماده شتر مهربان بر بچه و بر پوست بچه شتر آگنده بكاه . و نيز رائمة : گوسپندى كه مىليسد لباس عابرين را . رايه ( r ye ) ا . پ . سعفه و جوششى كه بر سر و روى كودكان بر مىآيد . رائى ( r i ) ا . ع . ناظر و بيننده . رايى ( r yiyy ) و رائى ( r iyy ) ص . ع . منسوب به راية بمعنى نيزه . رب ( rabb ) ا . ع . لغتى است در رب ( rabb ) كه از نامهاى خداوند تبارك و تعالى باشد . رب ( rabb ) ا . ع . الرب : پروردگار و خداوند و هو اسم من اسماء اللّه تعالى و لا يطلق باللام لغير اللّه و لا يقال لغيره الا بالاضافة و ربما جاء بالالف و اللام عوضا عن الاضافة اذا كان بمعنى السيد و الملك . و رب كل شئى : مالك و مستحق آن چيز و يار آن . و برادر كلان . قوله تعالى : يا مُوسى إِنَّا لَنْ نَدْخُلَها أَبَداً ما دامُوا فِيها فَاذْهَبْ أَنْتَ وَ رَبُّكَ فَقاتِلا ، اى انت و هارون . و پادشاه . و منعم و مولى و سيد . ج : ارباب و ربوب . و رب الارباب : يعنى پروردگار پروردگاران و مراد خداى تبارك و تعالى باشد . و رب العالمين يعنى پروردگار عالميها نيز مراد خداوند عالم جل شأنه مىباشد . و رب العزة : يعنى پروردگار عزت و سرافرازى . و رب العباد : يعنى پروردگار بندگان نيز مراد خداى تبارك و تعالى است و رب الدار : بزرگ و رئيس خانه . و ربى يعنى خدا من . و يا رب : كلمهء ندا يعنى اى پروردگار من . رب ( rabb ) ص . ع . مالك ( وصف بالمصدر ) . رب ( rabb ) م . ع . ربه ربا ( از باب نصر ) : فراهم آورد آن را . و رب النعمة : افزون كرد آن نعمت را . و رب بالمكان : لازم گرفت آن جاى را و اقامت كرد در آن . و رب القوم : مهترى كرد بر آن قوم . و رب الامر : نيكو كرد كار را و تمام و كامل گردانيد آن را . و رب صنيعته : اصلاح كرد كار و صنعت خود را . و رب الدهن : خوشبوى گردانيد روغن را . و رب الشيى : مالك گرديد آن چيز را . و رببت القوم : امر و نهى كردم آن قوم را و فايق بر آنها شدم . و رب الزق ربا و ربا : نيكو گردانيد آن مشك را برب . و رببت الصبى : پروردم آن كودك را تا بالغ گرديد . و رببت الصبى ( از باب سمع ) : لغة فيه . و ربت الشاة . بچه آورد آن گوسپند . رب ( robb ) ا . ع . شيرهء ستبر از ميوه بعد فشاردن آن . و درد روغن . و آب ستبر از هر چيز . ج : رباب . و نام ماه جمادى الاولى . رب ( robb ) م . ع . رب الزق ربا و ربا . مر . رب .